شهر بیشاپور از لحاظ سیستم دفاعی از دو نوع عارضه ( طبیعی – ایجادی ) بهره می برده است.

رودخانه شاپور با قرار گرفتن در سمت شمالی شهر از جمله عارضه های طبیعی در سیستم دفاعی شهر محسوب می شده است. مسیر رودخانه شاپور با سر چشمه گرفتن از چشمه ساسان ( ساسون ) آغاز و در ادامه مسیر خود به رود دالکی و سپس به خلیج فارس می ریزد. رودخانه مذکور که از لحاظ شرایط ظاهری دارای پیچ و خم متعدد بوده در سیستم دفاعی شهر نیز دارای اهمیت بسزایی بوده  است .

رودخانه مذکور به دلیل داشتن شرایط مناسب از جمله :داشتن عرض مناسب و همچنین داشتن ارتفاع دیواره نسبتا بلند و صعب العبور می توانسته به عنوان مانع طبیعی حایز اهمیت جهت دفاع از شهر بکار برده شود. رودخانه شاپور از میان تنگ چوگان تا محدوده انتهای شهر در ضلع جنوب غربی احاطه کامل بر شهر داشته است.

با توجه به اهمیت رودخانه جهت دفاع از شهر بیشاپور بررسیهایی جهت پی بردن به شکل ظاهری و ساختار طبیعی رودخانه از جهات مختلف از جمله : طول، عرض و ارتفاع دیواره کناری انجام شده که نتیجه این بررسی پی بردن به اهمیت و نقش آن در دفاع از شهر بیشاپور بوده است.

مسیر رودخانه با توجه به شرایط موجود ( پیچ و خم ) از ورودی تنگ چوگان تا انتهای شهر ( ضلع شمال غربی و نزدیک روستای اسلام آباد ) دارای طولی در حدود 300/4 کیلومتر است و با توجه به نادیده گرفتن پیچ و خم های رودخانه و اندازه گیری طول رودخانه در یک مسیر مستقیم از دهانه تنگ چوگان تا انتهای شهر843/1 کیلومتر می باشد .

رودخانه در دو طرف بستر خود دارای دیواره نسبتاً بلندی می باشد در بستر جنوبی رودخانه که چسبیده به شهر می باشد شاهد بیشترین ارتفاع دیواره هستیم . شاید دلیل آن کشت و زرع کشاورزان و باغداران منطقه می باشد که تا نزدیک دیواره رودخانه ادامه دارد و همین امر باعث تخریب دیواره و کاسته شدن ارتفاع آن گردیده است .

از لحاظ زمین شناختی دیواره دارای لایه های رسوبی است که بر اثر انباشت های رودخانه و همچنین شست و شوی کف رودخانه به مرور زمان صورت گرفته است . دیواره رودخانه دارای شیب تندی است به طوری که از لبه بالای دیواره رودخانه  تا کف رودخانه را می توان دقیقاً در یک خط مستقیم مشاهده نمود به همین دلیل بالا رفتن از دیواره رودخانه بدون استفاده از ابزار کمکی کاملاً غیر ممکن است مگر در مواردی که امروزه بر اثر تخریب ، دیواره دارای شیب ملایم تری می باشد . دلیل ایجاد چنین دیواره ای با این ارتفاع را می توان شدت جریان آب رودخانه در فصول بارندگی و سیلاب های فصلی دانست که باعث شستشوی بستر رودخانه در طول مدت زمان گردیده است.

ارتفاع  دیواره رودخانه بین 10 تا 12 متر متغیر بوده است . با توجه به شرایط مذکور در مورد رودخانه شاپور و اطلاعات بدست آمده از بررسی می توان نتیجه گرفت که رودخانه چه از لحاظ طول آن که تماماً قسمت شمالی و غرب شهر را در احاطه خود داشته است و چه از لحاظ عرض (که در حدود   32متر تا  68 متر) و همچنین شدت جریان رودخانه، هر یک به صورتی در مشکل ساختن رفت و آمد از عرض رودخانه دخیل بوده اند.

رودخانه شاپور به عنوان یک جریان آبی دائم در طول ماه های سال دارای فصول کم آبی و طغیانی است . فصول کم آب این رودخانه شامل ماه های اردیبهشت ماه تا آبان ماه است و فصول پر آب ( طغیانی ) این رودخانه از آذر ماه تا فروردین ماه ادامه می یابد بنابر این پنج ماه از سال این رودخانه دارای جریان های تند و بعضاً طغیانی است که میزان و درصد تخریب های ناشی از این جریانات آبی تا کنون مطالعه و محاسبه نگشته است و در نتیجه امکان اجرای یک برنامه هدفمند و حساب شده برای مقابله با روند فرسایش این پدیده ایجاد نگردیده است .

به نظر می رسد ساسانیان در گذشته پل هایی را بر روی این رودخانه برای تردد پیش بینی کرده بوده اند اما نهایتآ در مورد پل گبری یا پل اصلی شهر به توافق رسیده اند. آب رودخانه شاپور بعد از عبور از دهانه تنگ چوگان دارای شدت وشتاب زیادی است همین عامل باعث می شد که هر پلی که در مصب ورودی تنگه زده شود در زمان هایی که شدت آب زیاد بوده تخریب گردد.تجربه پل شاپور که در سال 1381در اثر طغیان آب رودخانه به سرعت تخریب گردید این دیدگاه راثابت می کند. ساسانیان در همین راستا اقدام به احداث پلی بر روی این رودخانه در آرام ترین نقطه رودخانه نموده اند و این نقطه درست در مرکز شهربیشاپور و در جبهه غربی شهر است .این مکان که امروزه بقایای پل آن به نام پل گبری موجود است دروازه ورودی و اصلی شهر بیشاپور محسوب می شده است.دو خیابان اصلی و ورودی شهر بیشاپور که همدیگر را در مرکز شهر قطع می کنند یکی از آنها به این پل ختم می شود.

منبع: پایگاه میراث فرهنگی کازرون - بیشاپور