در معماري دوره ساساني ما شاهد يك تحول و دگرگوني چشم گير در امر معماري مي باشيم و آن استفاده از پوششهاي مختلف طاقي شكل است كه به صورت گنبد و طاقهاي استوانه اي يا نعلي شكل نمايان شده و با وجود استفاده از مصالح مختلف معماري مانند خشت، آجر با لاشه سنگ به خوبي از عهده امر ساختماني بر آمده اند، شيوه و سبك كار ساختماني چنان پيشرفته است كه بايد پذيرفت پيش از ساسانيان استفاده از طاق و گنبد مراحلي را پشت سر گذاشته است.

در حقيقت ساسانيان با استفاده از اين شيوه ي معماري و احداث طاقهاي آجري به جاي پوشش مسطح و چوبي خود را از قيد استفاده از ستونهاي عظيم درون ساختمان رهانيده اند و بدين ترتيب ميدان ديد وسيع تري در بناهاي خود ايجاد كرده اند.چنان كه تالار مداين با 7 متر طول و 26 متر عرض، وسعتي در حدود نصف تالار صدستون سنگي تخت جمشيد داشت كه بدون وجود ستون مسقف شده بود.

در داخل تنگ چوگان بالاي 2 نقش طرف دست راست ارتفاعات معروف به قلعه دختر به صورت یک د‍‍‍‍ژ نظامي و تدافعي مشرف به بيشاپور و در جبهه شرقي آن ساخته شده است.

بناي اين قلعه از سنگ و گچ ساخته شده است و داراي ديوارهاي مستحكم و غير قابل نفوذ حتي در لبه پرتگاهها بوده و از لحاظ معماري تشابه بسياري به كاخ و آتشكده دارد. همچنین راههاي مخفي، اتاقكهاي كوچك تو درتو براي خروج اضطراري پیش بینی شده بود.

اين قلعه يك راه دارد كه مي توان بدانجا رفت و در بين راه چندين برج و سنگر كوچك براي حفاظت راه ساخته بودند. قلعه وظيفه حفاظت از شهر تاريخي بيشاپور را به عهده داشته و در مواقع خطر از آن به عنوان يك پناهگاه امن استفاده مي شده است كه بقاياي آن موجود است و هم اكنون در حال ويراني است.

بابن و هوسه دو جهانگرد فرانسوي در توصيف آن به وي‍‍ژه از جنبه نظامي نوشته اند كه بالاي كوهي از سنگ خارا واقع شده و طوري اين قلعه به قوانين نظامي بنا يافته است كه اگر حالا هم تعمير شود با اسلحه جديد فتح او غير ممكن است. آنها مهندسين بناي اين قلعه را روميان دانسته اند.

بناي اين دژ همزمان با احداث شهر بيشاپور بوده و متشكل از دو قسمت مجزا مي باشد. بخش اصلي اين دژ در بالاترين قسمت كوه احداث شده و متشكل از يكسري اتاق به همراه يك حياط است كه در وسط ساختمان قرار دارد. قسمت دوم شامل بخشهايي است كه بر دامنه كوه احداث گرديده و حالت شيب داري داردكه عمدتا شامل ديوارهاي بلند حفاظتي با برجهاي مدوري در طرفين خود مي باشد.بر روي بدنه هاي بيروني اين دژ به منظور ايجاد ديد براي نگهبانان، تيركش هاي متعددي احداث نموده اند كه شكل كلي آنها به صورت دريچه هايي است مستطيل شكل كه در قسمت بالاي خود داراي طاق هلالي شكل مي باشند.بيشاپور شهري است كه در دشت قرار گرفته و به همين علت داراي آسيب پذيري دفاعي مي باشد و بهترين نقطه تدافعي براي اهالي اين استراحت گاه سلطنتي دژي است كه بالاترين نقطه تدافعي شهر باشد.

وجه تسميه اين قلعه به سبب انتساب آن به الهه آناهيتا، خداي آبهاي زير زميني و پاكيها... بوده كه در فرهنگ ما ايرانيان به صورت يك دختر نجيب و معصوم تصور شده است.و بر اساس اينكه دست نيافتني و صعب العبور بوده است در باور مردم و به مرور زمان به قلعه دختر معروف شده است. ولي در كتابهاي تاريخي و سفرنامه هايي از آن به نام دژ «دن بلا»‌ و «دان دلا» نام برده شده است. متاسفانه قلعه بر اثر فرسايش تخريب شده و تنها ديوارها و اتاقهاي فرو ريخته دژ و در قسمت شرقي باقي مانده است.

 قلعه پسر يا قلعه كر نيز در كوه مقابل قلعه دختر قرار دارد كه در حال حاضر تخريب  شده است.